• Welkom in 2011, terug naar de toekomst

    , ,


    In 1990 kwam ik vanwege het bijhouden van onze boekhouding voor het eerst serieus in aanraking met computers en werd er voorzichtig een zaadje geplant. Een zaadje dat een aantal jaar sluimerde tot het moment waarop ik het internet ontdekte. Met veel moeite koppelde ik aan het begin van het gedenkwaardige jaar 1994 mijn Mac (met behulp van een TCP-IP programma en een modem) aan het wereldwijde netwerk om op slag te begrijpen waar de toekomst lag. Met behulp van archaïsche programma's als Gopher en NCSA Mosaic ontdekte ik dat het mogelijk was om informatie op te zoeken die normaliter moeilijk traceerbaar was. Die informatie kon vervolgens via Usenet, eMail of FTP eenvoudig gedeeld worden met andere mensen, waar ter wereld ze zich ook maar bevonden. Mijn interesse was gewekt...


    Op naar een lichtende toekomst!


    Het zaadje ontkiemde al snel tot een heuse bedrijfstak, een ontwikkeling die ongeveer gelijke tred hield met de geboorte van de Netscape browser. Nog in datzelfde jaar werkte ik samen met een aantal collega's vanuit mijn eigen bedrijf aan het ontwikkelen van websites voor uitgevers. Zonder enige twijfel was de toekomst aan ons en zou de wereld in no-time transformeren naar een virtueel dorp waarin kennis en vrije toegang tot informatie de norm zouden zijn. Een maatschappij die gebouwd zou zijn op waarden als transparantie en openheid, waar mensen virtueel met elkaar zouden samenwerken om gezamenlijk nieuwe producten en diensten te ontwikkelen waaruit nieuwe economische modellen zouden ontstaan. De euforie duurde tot 1999 en toen was het voorbij. De 'internet krach' hakte er flink in en vanwege de verhalen over mogelijk catastrofale gevolgen door de 'millennium bug' telde de wereldgemeenschap tijdens de laatste oudejaarsavond van de eeuw angstig de laatste seconden weg. Op dat moment besefte ik dat het voorbij was. Natuurlijk, het web zou zich verder ontwikkelen als een nieuw communicatiekanaal naast de bestaande kanalen op papier of via de ether. Een ideale plek voor het vinden van een baan, het bijhouden van de laatste voetbaluitslagen of het verhandelen van tweedehands rotzooi, maar niets van hetgeen we vijf jaar eerder geloofden zou uitkomen. Sterker nog, de gevestigde media had o.a. vanwege de belachelijke opgeklopte berichtgeving rond de 'internet krach', hackers en de 'millennium bug' zelfs een ongezonde weerzin tegenover het wereldwijde netwerk weten te scheppen.


    Een nieuwe revolutie


    Gedurende het grootste deel van de jaren '0 werd die voorspelde route ook ingeslagen. Google timmerde flink aan de weg met geavanceerde zoektechnologie waardoor handel en commercie op internet konden uitgroeien tot een serieuze business, terwijl uitgevers het medium de rug toekeerden omdat ze vanwege datzelfde Google niet in staat bleken een verdienmodel te bouwen rond het aanbieden van nieuws. Het enige dat nog echt herinnerde aan de toekomstdroom van de jaren negentig was de opkomst van de bloggers, waarbij sommigen daadwerkelijk in staat bleken om vanuit het niets een trouwe schare lezers op te bouwen door een scherpe mening te ventileren en ondertussen verwarring bij de gevestigde orde te zaaien. toch bleef het blogging fenomeen beperkt tot een select groep internet gebruikers. Alleen de online handel werd langzamerhand breed omarmd. Jan met de pet had langzamerhand massaal ontdekt dat het internet één grote marktplaats was, een ideaal platform om goedkope reizen te boeken of een tweedehands auto te kopen. Toch kon je aan het eind van de jaren '0 op je klompen aanvoelen dat er iets in de lucht hing. Initiatieven als YouTube en Flickr lieten zien dat ook deze mensen zich graag wilden laten horen, al had men dan niet direct een verheffende boodschap zoals veel bloggers die wel plachten te ventileren. Het feit dat iedereen in staat was om z'n dagelijkse leven met de rest van de wereld te delen via video's en foto's was voldoende om de behoefte tot publiceren te bevredigen. De rest is geschiedenis. Sociale netwerken schoten als paddestoelen uit de grond gevoed door de mogelijkheid van smartphone's om overal en direct al je belevenissen online te ventileren. Op de valreep van het eerste decennium van de nieuwe eeuw was een nieuwe revolutie geboren. Eentje die ik eerlijk gezegd niet had zien aankomen.


    2010 het jaar van de ommekeer?


    Future watchers wisten vorig jaar al te melden dat 2010 een keerpunt zou vormen. De opkomst van mobiele toepassingen, sociale netwerken en eReaders zouden de zegeningen van internet in hoog tempo onder ieders handbereik brengen. Binnen enkele jaren zou de wereld onherkenbaar zijn veranderd. Het papier zou verdwijnen, evenals de televisie, de files of het spoorboekje. Overheden zouden transparanter worden, met minder bureaucratische rompslomp. Sociale netwerken in combinatie met real time updates op basis van locatie zou ervoor zorgen dat we ten allen tijden over actuele informatie konden beschikken die relevant was. Crowdsourcing zou ervoor zorgen dat gemeenschap zelf informatie zou produceren die zinnig en effectief zou zijn. Een geluid dat me bekend in de oren klonk. Hadden we dat vijftien jaar geleden ook al niet geroepen?
    Natuurlijk, technologisch gezien worden die 'future watchers' telkenmale in het gelijk gesteld. Apple lanceerde de iPad en dat bleek een regelrechte hit. Google timmerde aan de weg met Android tablets en zelfs een internet OS, Facebook werd groter dan ieder had durven voorspellen en Twitter groeide uit tot een nieuwskanaal van belang. Maar haakte de massa nu wel in? Jawel, maar opnieuw slechts tot op zekere hoogte, de massa Twittert niet (tenzij het over voetbal of TV gaat), pompt z'n Facebook profiel vol met automatische updates van een virtuele boerderij, vindt de smartphone vooral handig voor het opzoeken van een adres of het maken van foto's van dronken vrienden die gelijk naar Facebook gestuurd worden, en wil op z'n iPad gewoon ouderwets z'n eigen krant of tijdschrift lezen. Daar wordt dan ook dankbaar op ingespeeld door de uitgevers die exact dezelfde fout maken als vijftien jaar geleden. Ze snappen het medium nog altijd niet, maken opnieuw een afgesloten omgeving met louter hun eigen content en zijn niet in staat iets vernieuwends te brengen. Vervolgens schrijven ze wel de kranten vol over het enige fenomeen van het afgelopen jaar dat alle hierboven genoemde voorspellingen in zich verenigde. Wikileaks had tegen de verdrukking in toch maar even aangetoond dat het internet kan leiden tot een open en transparante samenleving. Weinigen lieten zich echter inspireren door dit fenomeen. De smeuïge verhalen over een vermeende verkrachting waren interessanter.


    2011 and beyond...


    Je zult inmiddels denken dat ik behoorlijk pessimistisch ben. Dat is niet helemaal waar. Al geloof ik niet meer in revoluties, ik maak ook niet meer dezelfde fout om te onderkennen wat de sturende kracht van technologie in de handen van de massa kan zijn. Langzamerhand komt bijvoorbeeld het 'Internet of Things' om de hoek kijken. We gaan steeds meer producten koppelen aan het internet. 'Sociale netwerken' worden straks commercieel waarbij gebruikers bestookt worden met 'deals' en provisie ontvangen als ze automatisch met hun vrienden 'delen' welk product ze hebben gekocht zodra ze afrekenen met hun smartphone. Daarmee wordt de massa naar dit soort netwerken en technologieën gelokt, terwijl we opnieuw nauwelijks iets zullen doen met de echte belofte tot openheid, transparantie en samenwerking die de sociale revolutie oorspronkelijk in zich leek te hebben. Opnieuw zal commercie de drijvende kracht blijken te zijn als het gaat om de acceptatie van nieuwe technologieën en toepassingen. De komende jaren zullen heus die grote veranderingen met zich meebrengen, al zal de toekomst zich slechts langzaamaan voltrekken en opnieuw zal het niet brengen wat we ervan hoopten...

    Gelukkig nieuwjaar en de beste wensen allemaal!